مواد سمی چگونه در بدن عمل می کنند؟.

 

به محض اینکه یک ماده سمی وارد بدن می شود، خاصیت سمی بودن خود را از چند طریق اعمال می کند

     یک- موجب پاره شدن زنجیره پلی  پپتیدها شده و پروتئین ها را تجزیه می کند. تجزیه پروتئین ها هم به تخریب بافت ها و هم به اختلاف اعمال حیاتی مهم منجرشود. پروتئین ها مهمترین آجرهای سازنده بدن در ارگانیزم های زنده هستند و کار کردهای فراوانی دارند. مثلا به شکل هورمون، پیک های شیمیایئ در مغز، کانال های انتقال مواد به درون سلول ها و از سلول ها به دورن گردش خون و یا در مکانیزم های کنترل کننده بدن (فید بک ها) و یا گیرنده های شیمائی وجود دارند
  دو- موجب تحریک سلول ها سرطانی و یا علت به وجود آمدن سرطان ( جهش های ژنیتکی و تکثیر سرسام آور سلول ها ) می شود

    سه - موجب آسیب در سلول های عصبی ( مثلا تجزیه پروتئین حفاضتی سلول ها) و آسیب های برگشت ناپذیر مغز می شوند. آسیب به مغز موجب اختلال رشد درکودکان، تکامل نایافتگی ارگان ها در جنین و عقب ماندگی مغزی و رفتاری(روحی) در همه سنین می شود
    چهار- به دستگاه تنفسی آسیب می رسانند واختلالت مرتبط با آن را موجب می شوند. مثلا فیبروز ریوی، سرطان ریه و غیره.


     پنج - موجب نازائی در زن و فقدان تولید مثل در مرد می شود

  مواد سمي طبيعي در مواد غذائي گياهي (Phytoalexine)

در بسياري از مواد غذائي با منشا گياهي به طور طبيعي تركيبات شيميائي خاصي يافت مي شوندكه آثار سمي و زيان بخش آن ها مورد مطالعه قرار گرفته است و در مواردي كه مقدار يا طول زمان مصرف آن ها زياد بوده نشانه هاي باليني ناشي از آن ها در اشكال شديد و خفيف ظاهر گرديده است. قبل از اشاره به نمونه اي از فيتوآلكسين ها تذكر يك نكته مهم لازم است: توجه به وجود فيتوآلكسين ها در مواد غذائي مورد مصرف را به هيچ عنوان نبايد به معناي ضرورت اجتناب از مصرف اينگونه مواد غذائي، نتيجه گيري نمود بلكه در كنار آثار نامطلوب شناخته شده براي اين تركيبات شيميائي طبيعي، آثار بسيار مفيدي نيز براي بسياري از آن ها شناخته شـده است (به عنوان مثال مي توان به آثار ضد سرطاني و آنتي اكسيداني بسياري از اين تركيبات و نقش آن ها در خنثي كردن راديكال هاي آزاد مثبت اشاره كرد.

بعضی از اين تركيبات را كه به طور طبيعي در موادغذائي مورد مصرف وجود دارند به شرح زیر می باشند :

·        تركيبات سيانوژنتيك: در بادام تلخ، هسته هاي تلخ، لوبيا و برخي حبوبات ديگر، ذرت خوشه اي، مانيوك.

·        تركيبات گواتروژن : (تيوسيانات ـ گواترين، آليل ايزوسيانات) موجود در انواع كلم، شلغم، تخم خردل (سفيد و سياه)، سويا، گردو وبادام زميني 

·        فوراتو كومارين : در پوست ليمو، كرفس، جعفري

·        اگزالات ها : در ريواس، اسفناج، سيب زميني شيرين (Pomea Status) (سيب زميني شيرين كه بيش از يك سوم آن معمولا در طول نگهداري و عرضه خراب ميشود در فرايند خراب شدن آن يك تركيب زيان بخش فورانوسزگوئي ترپن بنام Ipomeamaron با اثر هپاتوتوكسيك و تعدادي از مشتقات Ipomeanine با اثر ايجاد كننده ادم ريوي ايجاد مي گردد) كاكائو، چاي، گوجه فرنگي، كنجد و جعفري.

·        نيترات ها : در چغندر، اسفناج، هويج.

·        سولانين و مشتقات آن : در سيب زميني (در سيب زميني معمولي نيز در فرايند سبز شدن و خراب شدن، لپتين كه مهار كننده آنزيم كولين استراز است ايجاد مي گردد)، سيب زميني جوانه زده و پوست آن، بادنجان نارس، گوجه فرنگي نارس، فلفل سبز ( Capsidiol در فلفل سبز وجود دارد).

·        تانن ها : در پوست انار، چاي، قهوه

·        گلوكزيدها : شامل گلوكزيدهاي سيانوژنتيك نظير آنچه كه در بادام تلخ و لوبياها وجود دارد، همچنين ساپونين ها، گليكوزينولات ها و 

·        آلكالوئيدها : كه در برخي گياهان داروئي و مورد مصرف در تغذيه يافت مي شود.

·        فاكتورهاي ضد تغذيه اي (Antinutritional) : كه شامل مهار كننده هاي آنزيم هاي گوارشي، لسيتين ها (با خاصيت آگلوتينه كردن گلبول هاي قرمز)، آمينواسيدهاي سمي و غيره مي باشند

بی تردید سمی ترین مواد، مواد رادیو آکتیو هستند.

در لینک زیر چرخه اکولوژیک مواد سمی را می توانید ببینید


http://www.cfr.washington.edu/classes.esrm.456/Woodwell.1967.pdf